Aydın’ın ilçelerinin geçmişte hangi isimlerle anıldığına ilişkin sosyal medya paylaşımı, kentin yerleşim tarihini gündeme taşıdı. Karapınar’dan İncirliova’ya, Yenihisar’dan Didim’e uzanan isim değişiklikleri dikkat çekerken, bazı yerleşimler için eski ad ile eski idari merkez arasındaki ayrım önem taşıyor.
“Aydın ilçelerinin eski adları” başlıklı harita, ilçelerin geçmişte kullanılan isimlerini bir araya getirildi.. Ancak resmî kurumların tarihçe sayfaları, bu bilgilerin tamamının doğrudan bir isim değişikliği olarak değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.
AYDIN’IN TARİHİNDE GÜZELHİSAR İSMİ VAR
Bugün kent merkezini oluşturan yerleşimin tarihinde “Güzelhisar” ve “Aydın Güzelhisarı” adları bulunuyor. Efeler Belediyesi’nin tarihçe bilgilerine göre, başka bir Güzelhisar yerleşimiyle karışıklığı önlemek amacıyla “Aydın Güzelhisarı” adı kullanıldı. Bu tarihsel adlandırma, günümüzdeki Efeler ilçesinin kuruluşundan çok daha eski bir döneme dayanıyor.
İNCİRLİOVA, KARAPINAR OLARAK ANILIYORDU
İncirliova Belediyesi’nin tarihçe kayıtlarında, yerleşimin Osmanlı döneminde “Karapınar” ve belirli bir dönemde “İlyasbeyli” isimleriyle anıldığı belirtiliyor. Karapınar adının, bölgenin su kaynaklarıyla ilişkili olduğu aktarılıyor. Yerleşim, Cumhuriyet dönemindeki değişiklikle İncirliova adını aldı.
DİDİM’İN ÖNCEKİ ADI YENİHİSAR’DI
İsim değişikliği kanunla belgelenen ilçelerden biri Didim. Yenihisar ilçesinin adı, 3 Nisan 1997’de kabul edilen 4235 sayılı kanunla “Didim” olarak değiştirildi. Kanun, 9 Nisan 1997 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
BUHARKENT’İN GEÇMİŞİNDE İKİ AYRI İSİM BULUNUYOR
Buharkent’in geçmişinde yalnızca Burhaniye adı yer almıyor. Kaymakamlığın tarihçe bilgilerine göre, Burhaniye’nin adı 1955 yılında bucak olduğu dönemde “Çubukdağ” olarak değiştirildi. Yerleşim, 1987’de ilçe olmasıyla birlikte Buharkent adını aldı. Bu nedenle ilçenin isim geçmişi, Burhaniye–Çubukdağ–Buharkent sıralamasıyla ele alınıyor.
KARPUZLU’NUN ESKİ ADI DEMİRCİDERE
Aydın Valiliği’nin Karpuzlu tanıtımında, bugün ilçe merkezi olan yerleşimin önceki adının “Demircidere” olduğu belirtiliyor. Germencik için ise Valiliğin tarihçe sayfasında Osmanlı döneminde kullanılan “İğneabat” adına yer veriliyor.
ÇİNE’DE KIROBA VE HAMİTABAD DÖNEMİ
Çine’nin isim geçmişinde Kıroba ve Hamitabad adları bulunuyor. ADÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayımlanan “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Tarihsel Perspektifte Çine” başlıklı çalışmada, Kıroba adının II. Abdülhamid döneminde Hamitabad’a çevrildiği aktarılıyor. Kaynaklarda Hamidabad yazımıyla da karşılaşılıyor.
KUŞADASI, SCALA NUOVA OLARAK DA BİLİNİYORDU
Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Kuşadası broşüründe, ticaretin Venedikli ve Cenevizli tüccarların elinde olduğu dönemde iskelenin İtalyanca “Scala Nuova” adıyla anıldığı belirtiliyor. Bu isim, Kuşadası’nın tarihsel ticaret kimliğini yansıtan adlandırmalar arasında bulunuyor.
NAZİLLİ’DE KESTEL AYRINTISI
Nazilli’nin eski adı olarak gösterilen Kestel için idari merkez ayrımı gerekiyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün aktardığı bilgilere göre Nazilli, Osmanlı döneminde Pazarköy ve sonrasında Nazlıköy olarak anılıyordu. Aynı kaynak, ilçe merkezinin daha önce Kestel’de bulunduğunu, Nazilli’nin gelişmesi üzerine merkezin 1831’de Nazilli’ye geçtiğini belirtiyor. Dolayısıyla Kestel bilgisini yalnızca “Nazilli’nin eski adı” şeklinde sunmak eksik kalıyor.
HORSUNLU, KUYUCAK’IN AYRI BİR MAHALLESİ
Haritadaki Kuyucak–Horsunlu eşleştirmesi de dikkat gerektiriyor. Kuyucak Belediyesi’nin mahalle tanıtımında Horsunlu, ilçe merkezine 13 kilometre uzaklıkta bulunan ayrı bir yerleşim olarak gösteriliyor. Bu kayıt, Horsunlu’nun doğrudan Kuyucak’ın eski adı olarak sunulmasını desteklemiyor.
Aydın’ın yerleşim tarihini anlatan bu örnekler, eski isimler incelenirken dönemin ve idari sınırların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bir ilçenin önceki adı, geçmişte bağlı bulunduğu merkez ve sınırları içindeki başka bir yerleşimin adı her zaman aynı anlamı taşımıyor.